गुरु पूर्णिमाको पहिलो कथा

धेरै पहिले, त्यहाँ चार जना वृद्ध पुरुषहरू जवाफ खोजिरहेका थिए। पहिलो दुखी थियो र उसले आफ्नो दुखबाट कसरी बाहिर निस्कने भनेर जान्न चाहन्थे। दोस्रोले थप प्रगति र सफलता चाहन्थे र त्यो कसरी प्राप्त गर्ने भनेर जान्न चाहन्थे। तेस्रोले जीवनको अर्थ जान्न चाहन्थे। र चौथोलाई सबै ज्ञान थियो तर अझै पनि, उसलाई केहि कमी थियो, र उसलाई थाहा थिएन कि त्यो के हो।

त्यसोभए यी चारजना उत्तर खोजिरहेका थिए र तिनीहरू सबै एक ठाउँमा पुगे जहाँ बरगदको रूख थियो। बरगदको रुखमुनि एउटा जवान मानिस ठुलो मुस्कान लिएर बसेको थियो, अचानक सबैले सोचे कि यो व्यक्तिले हामीलाई जवाफ दिन सक्छ। चारजनाले सोचे कि यो व्यक्तिले उनीहरूको समस्या समाधान गर्न जाँदैछ। त्यसैले चारैजना त्यहीँ बसे बरगदको रुखमुनि मुस्कुराउँदै बसेको युवकले एक शब्द पनि बोलेन, तर पनि उनीहरूले चाहेको जवाफ पाए। यो गुरु पूर्णिमाको पहिलो कथा हो । त्यो पूर्णिमाको दिन थियो, र यसरी गुरु परम्परा (गुरु आदेशको वंश) सुरु भयो। यी चारै वृद्ध गुरु बने ।

तिनीहरू सबैले आफूले चाहेको कुरा पाए:

• दु:ख हट्यो

• प्रचुरता र खुशी आयो

• खोज्न रोकियो

• ज्ञानीले आफूलाई व्यक्त गर्न गुरु पाए

त्यो चौथो मानिससँग सबै थोक थियो, सबै ज्ञान थियो तर उहाँसँग जोड्ने गुरु थिएन। त्यसैले गुरुसँग भित्री सम्बन्ध भयो।

त्यसैले आदि शंकराचार्यले भनेका छन्, “मौना व्याख्य प्रकतिथ, परा, ब्रह्म ठवाम् युवानम्”। (अर्थ: म दक्षिणामूर्ति (प्रथम गुरु) को प्रशंसा र नमस्कार गर्दछु, जसले आफ्नो मौन अवस्थाद्वारा परम ब्रह्मको वास्तविक स्वरूपको व्याख्या गर्नुहुन्छ)।

कथाको प्रतीकात्मकता

कथामा शिक्षक जवान छन् किनभने आत्मा सधैं जवान छ, जबकि विद्यार्थीहरू वृद्ध छन्। यससँग जोडिएका धेरै उपमाहरू छन्। खोजीले बूढो बनाउँछ। संसारको खोजी वा मुक्ति वा कुनै पनि कुराको खोजीले तिमीलाई बूढो बनाउँछ। त्यसैले चेलाहरू वृद्ध थिए, र गुरु जवान थिए।

बरगद रुख को प्रतीकात्मकता के हो? बरगदको रुख आफैं हुर्कन्छ। यसलाई कसैको हेरचाह वा संरक्षणको आवश्यकता पर्दैन। बरगदको बीउ ढुङ्गाको दरार भित्र पस्यो, जहाँ पानी हुँदैन, त्यहाँ बढ्छ। यसको लागि थोरै हिलो र धेरै थोरै पानी चाहिन्छ। कहिलेकाहीँ यो आवश्यक पनि छैन। र बरगदको रुखले सधैं अक्सिजन दिन्छ। यो एउटा रुख हो जसले २४ घण्टा अक्सिजन दिन्छ । यसको सर्वस्वरूप प्रकृतिले गुरु सिद्धान्तको प्रतीक हो। “गुरु भनेको अन्धकार, दुःख, एकाकीपन र अभावलाई हटाउने र प्रचुरता ल्याउने हो किनभने अभाव मात्र दिमागमा हुन्छ । त्यसैले गुरुले अभाव हटाएर स्वतन्त्रता ल्याउनुहुन्छ।”