पोखरा, २० असार ।
नेपालका मिडिया यतिखेर आर्थिक दृष्टिकोणले धराशायी बन्दै गएका छन् । सरकारी विज्ञापन सरकारी सञ्चारमाध्यम मात्रै प्रकाशन गर्नुपर्ने सरकारको नीति त छँदैछ, डिजिटल मिडियाका कारण परम्परागत मिडियाको अस्तिस्व थप संकटमा छ ।
यसै सन्दर्भमा शनिबार पोखरामा ‘मिडियाको अर्थतन्त्र’ बारे गहन छलफल भयो । प्रेस रजिष्ट्रारको कार्यालय, गण्डकी प्रदेश आयोजनामा गण्डकी मिडिया समिट–२०८३ तथा अग्रज पत्रकार सम्मान समारोहमा यसबारे छलफलमा सञ्चारसम्बद्ध ४ जना वक्ता थिए ।
बाह्रखरीका सम्पादक हरिबहादुर थापा, सञ्चारविज्ञ डा. भूमिराज चापागाईं, वान उपाध्यक्ष दुर्गा अधिकारी र विज्ञापन व्यवसायी उजय शाक्यसँग संवादमा जुटेका थिए–सहजकर्ता पवन पौडेल ।
उक्त सेसनका वक्ताले मिडियामा लगानीका लागि राज्यले नै नीति बनाउनुपर्ने, मिडियाले पनि प्रविधिको आत्मसात गर्दै अघि बढ्नुपर्ने र लगानीका नयाँ–नयाँ स्रोत खोज्नुपर्नेमा जोड दिए । अडियन्स र इकोनोमी सँगसँगै जानुपर्ने उनीहरुको सुझाव छ ।
पत्रकार हरिबहादुर थापाले लिगेसी मिडियाले भाइरल हुने नाममा व्यक्ति–व्यक्तिले चलाएको मिडियासँग प्रतिस्पर्धा गर्न नहुने बताए । लिगेसी मिडियाबाटै खोजीका कुरा आउँछन्, तिनीहरु खुम्चिए भने भोलिका दिनमा अराजकता निम्तिने भएकाले लिगेसी मिडिया बचाउनुपर्ने उनको तर्क छ ।
उनका अनुसार प्रविधिको आत्मसात गर्दै जान लिगेसी मिडियाले ढिलो गरिसकेको उनको भनाइ छ । उनले मिडियामा नयाँ–नयाँ लगानी भित्र्याउ सबैजना एकजुट हुनुपर्ने पनि बताए । थापाले भने, ‘सबैलाई गरौं–गरौं भन्ने गराउनुपर्छ । चारजना मानिसले एउटा कोठामा बसेर गरौं भनेर मात्र हुँदैन ।’
‘बैंकमा थुप्रिएको पैसा लगानी गर्ने वातावरण आयो भने त्यसको प्रचारमा पनि मिडिया त चाहिन्छ नि । एकपटक सबैले पोजेटिभ माहोल सिर्जना गर्ने हो भने त्यसको लाभ मिडियाले पनि पाउँछ,’ उनले भने, ‘लगानीका लागि राज्यले नै नीति बनाउनुपर्छ ।’
निजी सञ्चारमाध्यमलाई राज्यले सरकारी विज्ञापनमा रोक लगाएको विषयमा उनले जुन निकायले विज्ञापन दिने हो, त्यसले सिधैँ मिडियाको खातामा हाल्यो भने भ्रष्टाचार नहुने तर्क गरे । निजी मिडियाले ठूलो रोजगारी सिर्जना गरेको विषय राज्यले बिर्सेको टिप्पणी गरे । ‘यो भनेको राज्यको उदार अर्थनीति हो । कि राज्यले हामीहरु पञ्चायतको नीतिमा फर्कियौं भन्नुप¥यो,’ उनले भने, ‘कुनै संस्थामा ५ जना बेरोजगार हुनु पनि चिन्ताको विषय हो । दुईतिहाइको भाष्य भोलिको दिनमा निरंकुश हुन नजाला भन्न सकिन्न । राज्यले हरेक कुरामा नियन्त्रण गर्दै गयो भने अर्को अराजकता निम्तिने डर हुन्छ ।’
अर्का वक्ता डा. चापागाईंले लिगेसी मिडिया तुलनामा डिजिटल मिडिया डेटासहित उपस्थित हुन सकेकाले लोकप्रिय बनेको बताए । उनका अनुसार अडियन्स नम्बरलाई हेर्न खोज्छ, मैले बजाएको विज्ञापन कति अडियन्ससम्म पुग्यो भन्ने कुरा डिजिटल मिडियाले अंकमा जानकारी दिन सक्छ, जबकि लिगेसी मिडियाले दिन सक्दैन ।
अडियन्स कन्टेन्ट कुन फरम्याटमा कन्ज्जुम गर्न चाहिरहेको छ, त्यो ध्यान दिनुपर्नेमा उनको सुझाव छ । उनले भने, ‘सेरोफेरो सबै मेरो दिन खोजिरहेका छौं । सबैको हुन खोज्दा कसैका पनि हुन सकेका छैनौं ।’ लम्बेतानभन्दा १५ सेकेण्डको रिलमा कन्टेन्ट झरिसकेको उनले यथार्थ पस्के । उनले मिडियाको आयस्रोतका निम्ति विविधीकरण ध्यान दिनुपर्ने सुझाव दिए । सरकारी स्रोतलाई मात्र ध्यान नदिइ पब्लिक डिस्कोर्सका कार्यक्रम गर्नुपर्नेमा तर्क गरे ।
उनले भने, ‘बिग हाउसमा बिजनेस हेर्ने छुट्टै ब्युरो होला, तर साना मिडियामा मार्केटिङ हेर्ने युनिटमा पनि लगानी सक्यौं भने अगाडि बढ्न सकिन्छ । अहिले नै सम्भावना सकिएको छैन, थप रिसोर्सको विकास गर्न सक्नुपर्छ ।’ उनले १ वर्षको रिभिन्यू प्लान, ३ वर्षको डिजिटल प्लान र ५ वर्षको सस्टेनबिलिटी प्लान हुनुपर्छ सुझाव दिए ।
विज्ञापन व्यवसायी शाक्यले कोरोनायता मिडिया झन् संकटमा परेको भए पनि विज्ञापनको साइज समग्रमा नघटेको दाबी गरे । नेपाल विज्ञापन संघका प्रथम उपाध्यक्ष समेत रहेका शाक्यले लिगेसी मिडियाले पनि मेजरमेन्ट ल्याउनुपर्ने तथा प्रविधि र नवीनतम् सँगसँगै आउनुपर्नेमा जोड दिए ।
उनले भने, ‘आजको दुनियाँमा सबैभन्दा गाह्रो भनेको मानिसको ध्यानाकर्षण हो । ग्लोबलाइजेसनको दुनियाँमा लोकलाइजेसनलाई बिर्सन हुँदैन । समसामयिक र पारदर्शीतामा ध्यान दिनुपर्छ ।’ एउटा ग्रोसरी दोकान तथा रेष्टुरेन्टको कम्प्युटर पनि टेक्नोलोजीमा छ भने मिडिया त्यसबाट भाग्ने कुरा हुँदैन ।
वान उपाध्यक्ष दुर्गा अधिकारीले मिडिया क्षेत्र यतिखेर अभिभावकविहीत अवस्था रहेको गुनासो गरिन् । पोखरामा विगतमा ३९ रेडियो रहेकामा घटेर आधामात्र संचालित रहेको उनको भनाइ छ । मिडिया टिकाइराख्न क्वालिटी र कन्टेन्टलाई ध्यान दिनुपर्ने अधिकारीले सुझाव दिइन् । भनिन्, ‘कहिलेकाहीँ साथीहरु उत्साहित भएको र कहिलेकाहीँ निराश भएको पाउँछु । यसखालका फोरममा गयौं भने सुधार हुन सक्छ । समुदायलाई जोड्नुपर्छ । रेडियोमा पनि इन्गेज हुने कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ ।’
पोखराको रेडियो सफलताकी सञ्चालकसमेत रहेकी अधिकारीले १० घण्टा १२ घण्टा बजाएर केही हुँदैन, थोरै तर उत्कृष्ट बजाउनुपर्नेमा सुझाव दिइन् । एक तथ्यांकअनुसार गण्डकीमा अझै पनि ७२ प्रतिशत मानिसले कुनै न कुनै माध्यमबाट समाचार पढ्ने गरेका छन् ।
गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेको प्रमुख आतिथ्यमा भएको कार्यक्रम प्रेस रजिष्ट्रार बिमला भण्डारीको अध्यक्षतामा भएको हो । सो अवसरमा ‘पत्रकारितामा एआई’ विषयमा पनि पहिलो सेसन हुनुका साथै अग्रज ५ जना पत्रकारलाई जनही ५० हजारसहित सम्मान गरिएको थियो ।
गण्डकीमा प्रेस रजिष्ट्रारको कार्यालय स्थापना भएयता पहिलोपल्ट यसखालको कार्यक्रम भएको हो । आगामी दिनमा पनि यस्ताखालका कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने प्रेस रजिष्ट्रार भण्डारीले बताइन् ।
